Francis Fukuyama’s " ទ្រឹស្តីរបស់រដ្ឋ "

 

បុព្វកថា Fukuyama បានសរសេរក្នុងបុព្វកថា“ ដើមកំណើតនៃសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយ” ។  រឿងដំបូងបានកើតឡើងនៅពេលដែលអ្នកណែនាំរបស់ខ្ញុំគឺ Samuel P. Huntington មកពីសាកលវិទ្យាល័យ Harvard University បានសុំខ្ញុំអោយសរសេរបុព្វកថាមួយនៃការបោះពុម្ពឡើងវិញនៃសៀវភៅបូរាណរបស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា សណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយក្នុងការផ្លាស់ប្តូរសង្គម។ ការបំផុសគំនិតលើកទីពីររបស់វាគឺទសវត្សដែល Fukuyama បានចំណាយពេលសិក្សា“ បញ្ហាពិភពពិតនៃរដ្ឋទន់ខ្សោយនិងបរាជ័យ” ហើយសៀវភៅនោះបានបំផុសគំនិតសៀវភៅឆ្នាំ ២០០៤ របស់គាត់“ ការកសាងរដ្ឋ៖ អភិបាលកិច្ចនិងសណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោកនៅសតវត្សរ៍ទី ២១” ។

ក្នុងការពិភាក្សាអំពីដើមកំណើតនៃ "ដើមកំណើត" Fukuyama 

កំពុងមានភាពថ្លៃថ្នូរបើមិននិយាយ។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាល្អបំផុតសម្រាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិដែលបណ្តាលមកពីការបោះពុម្ពផ្សាយអត្ថបទឆ្នាំ ១៩៨៩ របស់គាត់ដែលមានចំណងជើងថា“ The End of History ? "នៅក្នុងទិន្នានុប្បវត្តិនយោបាយការចាប់អារម្មណ៍ជាតិនិងសៀវភៅបន្ទាប់“ The End of History and the Last Man” ។ និក្ខេបបទរបស់គាត់បានធ្វើឱ្យមានការជជែកវែកញែកជាសកល ថា“ អ្វីដែលយើងកំពុងធ្វើជាសាក្សីគឺមិនត្រឹមតែចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់ឬការឆ្លងកាត់រយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយនៃប្រវត្តិសាស្រ្តក្រោយសង្គ្រាមប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែចុងបញ្ចប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជានោះជាចំណុចបញ្ចប់នៃមនោគមវិជ្ជារបស់មនុស្សជាតិ។ ការវិវត្តន៍និងសាកលភាវូបនីយកម្មនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីខាងលិចជាទម្រង់ចុងក្រោយនៃរដ្ឋាភិបាលមនុស្ស។

ក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំចាប់តាំងពីពេលនោះ Fukuyama មាន អំណះ អំណាងត្រឹមត្រូវប៉ុន្តែគាត់មិនបានបោះបង់ចោលទេ។ គាត់បានសរសេរថា“ ដើមកំណើតនៃសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយ” ដែលជាភាគដំបូងនៃអត្ថបទចំនួនពីរដែលគាត់សរសេរថា៖“ Alexandre Kojève
 អ្នកបកប្រែភាសារបារាំង - បារាំង Hegel បានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តបែបនេះបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៨០៦ ជាមួយនឹង The Battle of Jena-Auerstadt ។ លោក Auerstadt នៅពេលណាប៉ូលេអុងបានយកឈ្នះរបបរាជានិយម Prussian ហើយបាននាំយកគោលការណ៍នៃសេរីភាពនិងសមភាពទៅផ្នែកខ្លះនៃតំបន់ Hegel ។ គាត់បន្តទៀតថា“ ខ្ញុំជឿជាក់ថាការអះអាងរបស់អ្នកនៅតែសមនឹងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់។ សមាសធាតុទាំងបីនៃបទបញ្ជានយោបាយទំនើប - រដ្ឋរឹងមាំនិងមានសមត្ថភាពការសម្របសម្រួលរបស់រដ្ឋចំពោះនីតិរដ្ឋនិងគណនេយ្យភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលចំពោះពលរដ្ឋទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងតំបន់មួយឬផ្សេងទៀតនៃពិភពលោកនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ ។ ”

ដោយចៃដន្យធាតុទាំងបីនេះត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាលើកដំបូងនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសទោះបីជាបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបពាយ័ព្យផ្សេងទៀតដែលទទួលឥទ្ធិពលពីការកែទម្រង់ដូចជាហូឡង់ដាណឺម៉ាកនិងស៊ុយអែតក៏ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការដាក់បញ្ចូលរដ្ឋនីតិរដ្ឋនិងគណនេយ្យភាពនៅក្នុង កញ្ចប់តែមួយនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ។ ប៉ុន្តែមុនពេលការរួមបញ្ចូលគ្នារបស់ពួកគេនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសនិងប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួននៅពេលបដិវត្តឧស្សាហកម្មនិងប្រជាធិបតេយ្យធាតុផ្សំទាំងបីនៃលំដាប់នយោបាយទំនើបបានវិវត្តដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងអារ្យធម៌ផ្សេងៗគ្នា៖“ ប្រទេសចិនបានបង្កើតរដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលតាំងពីដំបូងមក។ នីតិរដ្ឋមាននៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាមជ្ឈឹមបូព៌ានិងអឺរ៉ុប។ ហើយនៅចក្រភពអង់គ្លេសរដ្ឋាភិបាលដែលមានគណនេយ្យភាពបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូង។

ភាគច្រើននៃ“ ដើមកំណើតនៃសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយ” គឺផ្តោតទៅលើរឿងរ៉ាវអំពីរបៀបដែលរដ្ឋនីតិរដ្ឋនិងគណនេយ្យភាពបានវិវឌ្ឍន៍ដោយឯករាជ្យនៅក្នុងសង្គមផ្សេងៗគ្នាមុនពេលការរួមបញ្ចូលគ្នារបស់ពួកគេនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសសតវត្សរ៍ទី ១៨ ។ ដោយត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាបានកំណត់និយមន័យដោយអ្នករិះគន់ខ្លះចំពោះការងារមុនរបស់គាត់ Fukuyama សង្កត់ធ្ងន់លើតួនាទីនៃភាពជាប់លាប់។ ប្រភពដើមនៃស្ថាប័ននយោបាយទំនើបគឺ“ ស្មុគស្មាញនិងបរិបទជាក់លាក់” ។ ឧទាហរណ៍ការធ្លាក់ចុះនូវសារសំខាន់របស់ក្រុមគ្រួសារដែលត្រូវបានពង្រីកនៅអឺរ៉ុបសម័យទំនើបដែលជាផ្នែកមួយនៃអំណាចនៃវិហារមជ្ឈិមសម័យមានន័យថា“ សេដ្ឋកិច្ចមូលធននិយមដែលកំពុងលេចធ្លោនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលីអង់គ្លេសនិងហូឡង់នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ មិនចាំបាច់យកឈ្នះ ការតស៊ូរបស់ក្រុមញាតិសន្តានដែលមានការរៀបចំជាក្រុមហ៊ុនធំ ៗ ដែលមានទ្រព្យច្រើនដើម្បីការពារដូចជានៅឥណ្ឌានិងចិន។

Fukuyama បដិសេធការប៉ុនប៉ងកាត់បន្ថយដើម្បីពន្យល់ពីស្ថាប័ននយោបាយនិងសង្គមដែលគ្រាន់តែជា epiphenomena  គឺជាបាតុភូតបន្ទាប់បន្សំដែលកើតឡើងស្របគ្នាឬស្របនឹងបាតុភូតបឋម។ ពាក្យនេះមានញ្ញាណពីរគឺមួយដែលមានន័យថាការស្គាល់មូលហេតុនិងមួយដែលមានន័យថាអវត្តមាននៃការបង្កហេតុឬការរក្សាទុកការវិនិច្ឆ័យអំពីវា។នៃរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចឬបច្ចេកវិទ្យា។ វាមិនអាចទៅរួចទេក្នុងការបង្កើតទ្រឹស្តីប្រកបដោយអត្ថន័យនៃការអភិវឌ្ឍនយោបាយដោយមិនចាត់ទុកគំនិតជាបុព្វហេតុចំបងនៃមូលហេតុដែលសង្គមខុសគ្នានិងដើរតាមមាគ៌ាអភិវឌ្ឍន៍ប្លែកៗ” ។ ជាពិសេស“ សាសនាមិនអាចពន្យល់បានដោយគ្រាន់តែនិយាយអំពីស្ថានភាពសម្ភារៈមុន ៗ នោះទេ” ។

ចំពោះហេតុផលនេះ“ ដើមកំណើតនៃសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយ” ដូច ជាការងាររបស់លោក Fukuyama គឺមានភាពផ្ទុយគ្នាជាមួយនឹងការ កើនឡើងនៃសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាសាស្ត្រដែលជាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមដែលមានលក្ខណៈច្នៃប្រឌិត។ ភាពវៃឆ្លាតរបស់គាត់គឺស្ថិតនៅជាមួយអ្នកគិតដ៏អស្ចារ្យនៃប្រពៃណីសង្គមវិទ្យានៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដូចជា Weber, Durkheim និង Marx ក៏ដូចជា ជាមួយ Hegel ដែល Fukuyama បានប្រាប់យ៉ាងច្បាស់ថាជាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តសង្គមនៅក្នុង“ The End of History?” ជាមួយនឹងប្រពៃណីសង្គមនេះ Fukuyama ចែករំលែកទស្សនៈនៃនយោបាយជាលទ្ធផលនៃប្រវត្តិសាស្រ្តនិងការវិវត្តនិងការបដិសេធនូវភាពដាច់ខាតនៃទ្រឹស្តីសិទ្ធិធម្មជាតិរបស់លោក Lockean និងមូលដ្ឋានគ្រឹះទីផ្សារឬ“ សេរីនិយមរបស់ Manchester” ។ ប្រឆាំងនឹងសេរីនិយមដូចជា Friedrich Hayek ដែលព្យាយាមពន្យល់សង្គមទាក់ទងនឹងសេដ្ឋកិច្ច Homo គាត់និយាយថារដ្ឋរឹងមាំនិងមានសមត្ថភាពតែងតែជាបុរេលក្ខខណ្ឌសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចមូលធននិយមដែលកំពុងរីកចម្រើន។

ដោយផ្តោតលើការងារថ្មីៗនៅក្នុងសង្គមវិទ្យាក៏ដូចជាការរិះគន់ចាស់ៗនៃសេរីភាវូបនីយកម្មសិទិ្ធធម្មជាតិអរូបីលោក Fukuyamaបានសរសេរថា“ មនុស្សជាតិមិនដែលមាននៅក្នុងរដ្ឋធិការទេ។ គំនិតដែលថាមនុស្សក្នុងពេលតែមួយមានដូចជាបុគ្គលដាច់ឆ្ងាយពីគ្នាដែលធ្វើអន្តរកម្មតាមរយៈអំពើហឹង្សាអនាធិបតេយ្យ (Hobbes) ឬនៅក្នុងភាពល្ងង់ខ្លៅនៃគ្នាទៅវិញទៅមក (Rousseau) មិនត្រឹមត្រូវទេ។

ទោះយ៉ាងណាអ្នកអានខ្លះប្រហែលជាគិតថា Fukuyama ហួសហេតុពេកក្នុងការមិនសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើប្រពៃណីសិទ្ធិធម្មជាតិដែលជម្រុញឱ្យមានការរីកចំរើននៃសេរីនិយមនិងការត្រាស់ដឹង។ នៅទីនេះប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់លោក Fukuyama និងការទទូចរបស់លោកដែលថាគំនិតខ្លួនឯងមានសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយគឺផ្ទុយគ្នា។ គាត់ចាត់ទុកទេវវិទ្យានៃព្រាហ្មណ៍បុរាណជាការពន្យល់យ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំសង្គមឥណ្ឌាប៉ុន្តែមិនធ្វើដូចគ្នានឹងការគិតរបស់ Levellers  និង Lockeans នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើបដិវត្តអង់គ្លេសអាមេរិកនិងបារាំង។ ដូចជាអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដែលបានទទួលយកនូវភាពទំនើបភាគច្រើន ខណៈពេលដែលព្យាយាមតាមដានប្រភពដើមនៃបស្ចឹមប្រទេសសម័យទំនើបទៅនឹងទំនៀមទម្លាប់នៃកុលសម្ព័ន្ធអាឡឺម៉ង់ឬសាជីវកម្មនៃសង្គមមជ្ឈិមសម័យ។ Fukuyama ស្ថិតក្នុងជំហរនៃការអនុគ្រោះដល់សណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយប្រជាធិបតេយ្យខណៈពេលដែលអះអាងថាទ្រឹស្តីដែលបានបង្ហាញថាវាដូចជាសិទ្ធិជាសកលនិងលក្ខណៈបុគ្គលខាងសីលធម៌និងវិទ្យាសាស្រ្តត្រូវបានគេយល់ច្រលំ។ វាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការមើលពីរបៀបដែល Fukuyama ទាក់ទងនឹងគំនិតដែលបង្កើតឥទ្ធិពលនៃសាធារណរដ្ឋបដិវត្តអាមេរិចនិងបារាំងនៅក្នុងភាគទីពីរដែលបានសន្យារបស់គាត់។

ដែលបាននិយាយថា“  The Origins of Political Order ” គឺជាការប៉ុនប៉ងយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ដើម្បីបង្កើតទស្សនៈស៊ីជម្រៅអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់មនុស្សតាមរយៈការសំយោគការស្រាវជ្រាវនៅក្នុងវិញ្ញាសាជាច្រើន។ សូម្បីតែអ្នកដែលមានការងឿងឆ្ងល់ថាសហគ្រាសបែបនេះអាចទទួលជោគជ័យឬអ្នកដែលមានបញ្ហាជាក់លាក់ឬសេចក្តីសន្និដ្ឋានអាចត្រូវបានចាប់អារម្មណ៍ដោយភាពវាងវៃរបស់ Fukuyama និងរំញោចដោយអាគុយម៉ង់របស់គាត់។ សៀវភៅនេះមានមហិច្ឆិតាខ្ពស់និងពូកែវៃឆ្លាតគឺជាសមិទ្ធិផលដ៏សំខាន់មួយរបស់បញ្ញាវន្តសាធារណៈឈានមុខគេមួយនៃសម័យកាលរបស់យើង។

The New York times