ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនមានគោលបំណងមិនត្រឹមតែទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរបស់ចិនដែលកំពុងកើនឡើងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើតឡើងវិញនូវការគ្រប់គ្រងអនុត្តរភាពនៅក្នុងតំបន់ផងដែរ។
នៅពេលដែលពាណិជ្ជកម្មរបស់ចិនជាមួយអាមេរិកឡាទីនបានឈានដល់កម្រិតកំណត់ត្រា ៥១៨,៤ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកនៅឆ្នាំ ២០២៤ វាបានសម្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋានមួយនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចអឌ្ឍគោល។ ឥឡូវនេះ ទីក្រុងប៉េកាំងគឺជាម្ចាស់បំណុលទ្វេភាគីធំជាងគេ និងជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំទីពីររបស់អាមេរិកឡាទីន និងតំបន់ការ៉ាប៊ីន ដោយលោកប្រធានាធិបតី ស៊ី ជីនពីង បានសន្យាផ្តល់ឥណទានថ្មីចំនួន ៦៦ ពាន់លានយន់ (៩,២ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក) នៅឯវេទិកាចិន-សេឡាក់ (សហគមន៍អាមេរិកឡាទីន និងរដ្ឋការ៉ាប៊ីន) ឆ្នាំ ២០២៥។
ការវិនិយោគរបស់ចិនបានវិវត្តពីឧស្សាហកម្មនិស្សារណកម្មទៅជាថាមពលស្អាត និងផលិតកម្ម ដោយការផលិតរថយន្តអគ្គិសនីកំពុងពង្រីកនៅទូទាំងប្រទេស ប្រេស៊ីល និងរថយន្តដែលផលិតនៅប្រទេសចិនបានក្តាប់ទីផ្សារអេក្វាឌ័របាន 57 ភាគរយនៅឆមាសទីមួយនៃឆ្នាំនេះ។
ការឆ្លើយតបរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ មិនមែនជារឿងស្រាលនោះទេ។ ជំនួសឲ្យការប្រកួតប្រជែងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច រដ្ឋបាលនេះបានវិលត្រឡប់ទៅរកការទូតបែបប្រពៃណីដោយប្រើទូកចម្បាំង ក្រោមអ្វីដែលគេហៅថា គោលលទ្ធិដុនរ៉ូ។
ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបាននិងកំពុងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចក្រពត្តិនិយមទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ច្បាប់អន្តរជាតិ និងផលប្រយោជន៍អធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសជិតខាងអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់។
ការវាយឆ្មក់យោធានៅក្រុងការ៉ាកាសកាលពីខែមករា ដែលបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោកនីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ គឺជាឧទាហរណ៍នៃវិធីសាស្រ្តនេះ។ ប្រតិបត្តិការ Absolute Resolve បានសម្លាប់មនុស្សប្រហែល ៨០ នាក់ រួមទាំងបុគ្គលិកសន្តិសុខគុយបាចំនួន ៣២ នាក់ ដោយគ្មានអ្នកស្លាប់ និងរបួសដោយសារអាមេរិកឡើយ។ លោកម៉ាឌូរ៉ូ កំពុងត្រូវបានកាត់ទោស នៅទីក្រុងញូវយ៉ក ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពលើទុនបំរុងប្រេងរបស់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាចំនួន ៦៥ ពាន់លានបារ៉ែល តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលផ្តល់ឱ្យទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ៥៥ ភាគរយនៃទិន្នផលពីវាលប្រេងចំនួន ១៧ ក្នុងរយៈពេល ១០០ ឆ្នាំ។ ប្រធានាធិបតីស្តីទី លោកស្រី Delcy Rodríguez ដែលធ្លាប់បានថ្កោលទោសអាណានិគមបរទេស បានចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មវិស័យថាមពល - បញ្ច្រាសគោលនយោបាយសង្គមនិយមរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ - ក្រោមសម្ពាធជាក់ស្តែងរបស់អាមេរិក។
ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនមិនបានលាក់បាំងចេតនាពិតនៅពីក្រោយការផ្លាស់ប្តូររបបដ៏ហិង្សានេះទេ។ មន្ទីរបញ្ចកោណត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងចូលរួមភាគហ៊ុនដោយផ្ទាល់នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមេរបស់ North American Blue Energy Partners ដែលជាក្រុមហ៊ុនផលិតប្រេងឯកជនដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនសម្រាប់កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។
នៅពេលដែលគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏សាហាវបានវាយប្រហារប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាក្នុងខែមិថុនា ដែលបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ 6,500 នាក់ ការឆ្លើយតបមនុស្សធម៌របស់រដ្ឋបាលលោក Trump ត្រូវបានសង្ខេបដោយចំណងជើងរបស់កាសែត New York Times ថា “ជាមួយនឹងថវិកាប្រេងចំនួន 8 ពាន់លានដុល្លាររបស់វេណេស៊ុយអេឡា សហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់ជំនួយចំនួន 300 លានដុល្លារសម្រាប់គ្រោះរញ្ជួយដី”។
ទុក្ខវេទនារបស់ប្រទេសគុយបាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ដោយសារតែកលល្បិចរដ្ឋបង្ខិតបង្ខំរបស់អាមេរិកអស់រយៈពេលជាង ៦៦ ឆ្នាំ និងកំពុងបន្តទៅមុខទៀត។ លោក Trump បានកើនឡើងនូវការបិទផ្លូវប្រេងឥន្ធនៈ និងបានគំរាមដាក់ទណ្ឌកម្មប្រទេសណាមួយដែលព្យាយាមលក់ប្រេងទៅឱ្យរដ្ឋកោះនេះ។ នោះបានបង្កើតផលវិបាកមនុស្សធម៌ដ៏មហន្តរាយ។
ការិយាល័យឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានរាយការណ៍កាលពីខែមិថុនាថា អត្រាមរណភាពទារកនៅប្រទេសគុយបាបានកើនឡើងទ្វេដងដល់ 9.9 នាក់ក្នុងចំណោមកំណើត 1,000 នាក់ ខណៈអត្រារស់រានមានជីវិតពីជំងឺមហារីកកុមារបានធ្លាក់ចុះពី 85 ភាគរយមកត្រឹម 65 ភាគរយ។
ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈបានធ្លាក់ចុះ 60 ភាគរយ ដែលជំរុញឱ្យតម្លៃអាហារជាមូលដ្ឋានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ ថ្នាំពេទ្យសំខាន់ៗបានធ្លាក់ចុះមកត្រឹម 30 ភាគរយនៃកម្រិតផ្គត់ផ្គង់ធម្មតា ហើយការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីជាប្រចាំលើសពី 20 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃបានធ្វើឱ្យមន្ទីរពេទ្យ ប្រព័ន្ធទឹក និងទូរទឹកកកអាហាររងផលប៉ះពាល់។ លោក Volker Türk ឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា “កុមារកំពុងស្លាប់ដោយសារតែគ្រូពេទ្យខ្វះលទ្ធភាពទទួលបានសម្ភារៈវេជ្ជសាស្ត្រ និងថ្នាំពេទ្យសំខាន់ៗ”។
ខែលការពារទ្វីបអាមេរិករបស់លោក Trump ដែលត្រូវបានសម្ពោធនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលខែមីនានៅរដ្ឋ Florida អះអាងថាដើម្បីទប់ទល់នឹងក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន និងឥទ្ធិពលរបស់ចិនតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន 17។ គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះហាក់ដូចជាសម្ព័ន្ធភាពអឌ្ឍគោលតិចជាងសម្ព័ន្ធភាពមនោគមវិជ្ជានៃរដ្ឋាភិបាលស្តាំនិយម ដែលបង្កឱ្យមានភាពស្រដៀងគ្នាមិនស្រួលទៅនឹងប្រតិបត្តិការ Condor ដែលជាបណ្តាញផ្តាច់ការយោធានៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ដែលបានចូលរួមក្នុងការបង្ក្រាបជាប្រព័ន្ធដោយមានការគាំទ្រពីអាមេរិក។
ខែលការពារទ្វីបអាមេរិករបស់លោក Trump ដែលត្រូវបានសម្ពោធនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលខែមីនានៅរដ្ឋ Florida អះអាងថាដើម្បីទប់ទល់នឹងក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន និងឥទ្ធិពលរបស់ចិនតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន 17។ គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះហាក់ដូចជាសម្ព័ន្ធភាពអឌ្ឍគោលតិចជាងសម្ព័ន្ធភាពមនោគមវិជ្ជានៃរដ្ឋាភិបាលស្តាំនិយម ដែលបង្កឱ្យមានភាពស្រដៀងគ្នាមិនស្រួលទៅនឹងប្រតិបត្តិការ Condor ដែលជាបណ្តាញផ្តាច់ការយោធានៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ដែលបានចូលរួមក្នុងការបង្ក្រាបជាប្រព័ន្ធដោយមានការគាំទ្រពីអាមេរិក។
ប្រាក់កម្ចី គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យារបស់ទីក្រុងប៉េកាំង ពិតជាបានលើកឡើងនូវសំណួរស្របច្បាប់មែន… ប៉ុន្តែការឆ្លើយតបសមស្របមិនមែនជាអន្តរាគមន៍យោធា ការទាញយកធនធានដែលក្លែងបន្លំជាភាពជាដៃគូ ឬរបបទណ្ឌកម្មដែលសម្លាប់កុមារនោះទេ។
យុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមសមុទ្ររបស់មន្ទីរបញ្ចកោណបានពង្រឹងការព្រួយបារម្ភទាំងនេះ។ ចាប់តាំងពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងអាមេរិកបានវាយប្រហារនាវាយ៉ាងហោចណាស់ ៦៧ គ្រឿងក្នុងប្រតិបត្តិការប្រឆាំងគ្រឿងញៀន ដែលបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ២២៣ នាក់នៅក្នុងតំបន់ការ៉ាប៊ីន និងប៉ាស៊ីហ្វិកខាងកើត។ មន្ទីរបញ្ចកោណបានបដិសេធមិនបញ្ចេញអត្តសញ្ញាណ ឬផ្តល់ភស្តុតាងនៃការជួញដូរគ្រឿងញៀន។ ការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ឬគ្រាន់តែជាឃាតកម្មធម្មតា?
ការចូលរួមផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែស៊ីជម្រៅរបស់ប្រទេសចិននៅអាមេរិកឡាទីនជៀសមិនរួចនឹងអញ្ជើញឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យ និងការឆ្លើយតបប្រកួតប្រជែង។ ប្រាក់កម្ចី គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យារបស់ទីក្រុងប៉េកាំងពិតជាបានលើកឡើងនូវសំណួរស្របច្បាប់អំពីនិរន្តរភាពបំណុល ស្តង់ដារបរិស្ថាន និងឥទ្ធិពលនយោបាយ។ ប៉ុន្តែការឆ្លើយតបសមស្របមិនមែនជាអន្តរាគមន៍យោធា ការទាញយកធនធានដែលក្លែងបន្លំជាភាពជាដៃគូ ឬរបបទណ្ឌកម្មដែលសម្លាប់កុមារនោះទេ។
រដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ជាប់គាំងនៅចំកណ្តាល។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកថ្មីៗនេះបានព្រមានមេដឹកនាំអាមេរិកឡាទីនអំពីទំនាក់ទំនងជាមួយទីក្រុងប៉េកាំង។ ខណៈពេលដែលពួកគេបានផ្តល់ជម្រើសជាក់ស្តែងមួយចំនួនចំពោះពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគរបស់ចិន លោក Trump បានកើនឡើងពីសម្ពាធនយោបាយទៅជាប្រតិបត្តិការយោធាដោយផ្ទាល់ ដោយហេតុនេះបានលុបចោលការចូលរួមសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព ការទូតប្រទេសជិតខាងល្អ និងការគោរពអធិបតេយ្យភាព។
វិធីសាស្រ្តរបស់លោក Trump រំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ ធ្វើឱ្យដៃគូឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា និងពង្រឹងជំហររបស់ប្រទេសចិនជាជាងធ្វើឱ្យចុះខ្សោយតាមលំនាំដើម។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនកំពុងងាកទៅរកពន្ធគយ ការនិរទេស និងយោធាូបនីយកម្ម ចំណែកទីក្រុងប៉េកាំងកំពុងផ្តល់ជូននូវពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគ។ សម្រាប់តំបន់មួយដែលស្វែងរកផ្លូវអភិវឌ្ឍន៍លើសពីការទាញយកទំនិញ ជម្រើសកាន់តែច្បាស់ជាមួយនឹងការវាយប្រហារយោធានីមួយៗ និងការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៅគុយបានីមួយៗ។
គោលលទ្ធិ Donroe កំពុងក្លាយជាមហន្តរាយសម្រាប់តំបន់ និងពិភពលោកទាំងមូល។
When China's trade with Latin America reached a record US$518.4 billion in 2024, it marked a fundamental shift in hemispheric economics. Beijing is now the largest bilateral creditor and second largest trading partner of Latin America and the Caribbean, with President Xi Jinping pledging a new credit line of 66 billion yuan ( US$9.2 billion ) at the 2025 china -Celac ( community of Latin American and Carbbean states ) forum.
Chinese investment has evolved from extractive industries towards clean energy and manufacturing with electric vehicle production expanding across Brazil and chineese-make vehicles capturing 57 per cent of Ecuador's market by the first half of this year.
Washington's response under President Donald Trump has not been subtle. Rather than competing economically, the administration has reverted to traditional gunboat diplomacy under the so-Called Donroe Doctrine .
Washington had been employing outright imperialist methods that undermine international law and the sovereign interests of America's Neighbor in the region.
The January military raid on Caracas that captured Venezuelan President Nicolas Maduro exemplifies this approach. Operation Absolute Resolve Killed about 80 People, including 32 Cuban security personnel, with no American casualties . Maduro is being put on a show trial in New York while the US has secured effective control over 65 billion barrels of Venezuelan oil reserves through a deal granting Washington 55 per cent of output from 17 oilfields over 100 years. Acting President Delcy Rodriguez, who once denounced foreign colonialism, singed legislation privatising the energy sector- reversing two decases of socialist policy- under evident American pressure.
Washington doesn't even bother to hide the true intention behind the violent regime change. The Pentagon is expected to take a direct stake in the parent of North American Blue Energy Partners, the private oil producer hand-picked by Washington for the deal.
When Washington devastating earthquakes struck Venezuela in June , Killing at least 6.500 people, the Trump administration's humanitarian response was summed u[ thus by a New York Times headline: " with $8 Billion in Venezuelan Oil money, US gives #300 million in Quake Aid"
Cuba's suffering is even starker, thanks to America's coercive statecraft over 66 years and counting . Trump has escalated a fuel blockade and threatened to punish any nation trying to sell oil to the island state. That has produced catastrophic humanitarian consequences.
The office of the United Nations High Commissioner for Human Rights reported in June That Cuba's infant mortality had doubled to 9.9 per 1,000 births , while childhood cancer survival rated have fallen from 85 to 65 per cent .
Fuel supplies are down 60 per cent , prompting basic food costs to rise sharply . Essential medicines are down to 30 per cent of normal supply levels , and power cuts regularly exceeding 20 hours daily have crippled hospitals, water systems and food refrigeration . Volker Turk, the United Nations high Commissioner of Human Rights , Stated bluntly: " Children are dying because doctors lack access to essential medical supplies and medicines. Trump's Shield of the Americas, unveiled at a March summit in Florida , purports to counter drugcartels and Chinese influence through military cooperation among 17 nations. The initiative appears less a hemispheric allliance than an ideological coalition of right-wing governments, evoking uncomfortable parallels to Operation Condor, the 1970s network of military dictatorships that engaged in systematic repression with American support.
" Beijing's loans, infrastructure projects and technology transfer to raise legitimate question ... But the appropriate response is not military intervention, resource extraction disguised as partnership , or sanction regimes that kill children "
the Pentagon's maritime strike campaign reinforces these concerns. Since September 2025, US forces have struck at least 67 vessels in alleged counter narcotics operations, killing at least 223 people, in the Caribbean and east Pacific. The Pentagon has refused to release identities or provide evidence of drug trafficking. Extrajudicial killings or just plain murders ?
China's deepening economic engagement in Latin American inevitably invites scrutiny and competitive response . Beijing's Loans, infrastructure projects and technology transfer do raise legitimate questions about debt sustainability, environmental standards and political influence. But the appropriate response is not military intervention, resource extraction disguised as partnership, or sanction regimes that kill children .
Regional governments are caught in the middle. Recent US presidents have warned Latin American leaders about ties to Beijing. While they offered few concrete alternatives to Chinese trade and investment, Trump had escalated from political pressure to outright military operations, thus doing away with sustained economic engagement, good-neighbour diplomacy and respect for sovereignty.
Trump's approach violates international law, alienates partners and strengthens rather than weakens China's position by default. Washingtonis resorting to tariffs, deportations and militarisation; Beijing is offering trade and investment . For a region seeking development pathways beyond commodity extraction, the choice grows clearer with each military strike and each Cuban blackout .
The Donroe Doctrine is becomng catastrophic for the region and the world at large.
